پوکی استخوان؛ بیماری خاموشی که نباید نادیده گرفته شود
پوکی استخوان یا استئوپروز (Osteoporosis) یکی از بیماری‌های شایع اسکلتی است که با کاهش تراکم و استحکام استخوان‌ها همراه است. در این بیماری، استخوان‌ها ضعیف‌تر و شکننده‌تر می‌شوند و احتمال شکستگی آن‌ها، حتی در اثر ضربه‌های خفیف یا زمین خوردن، افزایش می‌یابد.
این بیماری معمولاً در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارد و بسیاری از افراد تا زمان بروز شکستگی از ابتلای خود آگاه نمی‌شوند. به همین دلیل، آگاهی از عوامل خطر، تشخیص به‌موقع و رعایت اصول پیشگیری اهمیت زیادی دارد.
چه عواملی خطر ابتلا به پوکی استخوان را افزایش می‌دهند؟
عوامل مختلفی می‌توانند احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش دهند، از جمله:
- افزایش سن، به‌ویژه در سنین بالاتر
- یائسگی و کاهش سطح هورمون استروژن
- سابقه خانوادگی پوکی استخوان یا شکستگی لگن
- دریافت ناکافی کلسیم و ویتامین D
- کم‌تحرکی و نداشتن فعالیت بدنی منظم
- مصرف دخانیات و نوشیدن الکل
- وزن پایین بدن
- مصرف طولانی‌مدت برخی داروها، به‌ویژه کورتون‌ها
- ابتلا به برخی بیماری‌های زمینه‌ای که بر سلامت استخوان اثر می‌گذارند
البته پوکی استخوان فقط مختص زنان سالمند نیست و مردان و افراد جوان‌تر نیز ممکن است در معرض ابتلا باشند.
پوکی استخوان چگونه تشخیص داده می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیص پوکی استخوان، سنجش تراکم استخوان (BMD) با روش جذب‌سنجی اشعه ایکس با انرژی دوگانه یا DXA است. این آزمایش معمولاً تراکم استخوان ناحیه ستون فقرات کمری و لگن را اندازه‌گیری می‌کند و به پزشک در ارزیابی خطر شکستگی و تصمیم‌گیری درباره درمان کمک می‌کند.
پزشک با توجه به سن، سابقه شکستگی، عوامل خطر، داروهای مصرفی و شرایط فرد، درباره ضرورت انجام سنجش تراکم استخوان تصمیم می‌گیرد. در برخی موارد، آزمایش خون نیز برای بررسی علل زمینه‌ای کاهش تراکم استخوان درخواست می‌شود.
چگونه از پوکی استخوان پیشگیری کنیم؟
رعایت سبک زندگی سالم می‌تواند به حفظ سلامت استخوان‌ها کمک کند:
- دریافت کافی کلسیم: مصرف متعادل لبنیات، سبزیجات مناسب و سایر منابع غذایی کلسیم به حفظ استحکام استخوان‌ها کمک می‌کند.
- تأمین ویتامین D: ویتامین D در جذب کلسیم نقش دارد. میزان نیاز به مکمل باید با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک تعیین شود.
- فعالیت بدنی منظم: پیاده‌روی، تمرین‌های تحمل وزن و تمرین‌های تقویت عضلات و تعادل، متناسب با توانایی فرد، به حفظ سلامت استخوان‌ها و کاهش خطر زمین خوردن کمک می‌کنند.
- تغذیه متعادل: دریافت کافی پروتئین و سایر مواد مغذی برای حفظ سلامت استخوان و عضلات ضروری است.
- پرهیز از دخانیات: سیگار کشیدن می‌تواند سلامت استخوان‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
- پیشگیری از زمین خوردن: مناسب‌سازی محیط خانه، استفاده از کفش مناسب و بررسی مشکلات بینایی و تعادل، به‌ویژه در سالمندان، اهمیت دارد.